3-8 – بررسی تیمارها40
فصل چهارم : نتیجه و بحث
4-1- تشخیص نماتدسیست طلایی سیب زمینی40
4-2- ارزیابی تغییرات فاکتورهای رشدی و نماتدی روی ارقام سیب زمینی مارفونا و سانته41
4-2-1-بررسی جدول مقایسه ی میانگین ها ترکیب های تیماری44
4-2- 2-جدول مقایسه ی میانگین تیمارها51
فصل پنجم: نتیجه گیری
5-1- نتیجه گیری71
5-2- پیشنهادات74
منابع75
پیوست83
چکیده انگلیسی96
فهرست جدول ها
عنوان صفحه
جدول 4-1 مقایسه ی میانگین ترکیب های تیماری47
جدول 4-2- مقایسه ی میانگین تیمارها در وزن تر ریشه52
جدول 4-3 مقایسه ی میانگین تیمارها در وزن تر غده53
جدول 4-4- مقایسه ی میانگین تیمارها در وزن تر اندام هوایی55
جدول 4-5- مقایسه ی میانگین تیمارها در تعداد سیست های روی ریشه56
جدول 4-6- مقایسه ی میانگین تیمارها در تعداد لاروهای تری58
جدول 4-7- مقایسه ی میانگین تیمارها در سیست های فنویک59
جدول 4-8- مقایسه ی میانگین تیمارها در تخم و لارو در هر سیست61
جدول 4-9- مقایسه ی میانگین تیمارها61
جدول 4-10- تجزیه واریانس وزن تر ریشه63
جدول 4-11- تجزیه واریانس وزن تر غده64
جدول 4-12- تجزیه واریانس وزن تر اندام هوایی65
جدول 4-13- تجزیه واریانس تعداد سیست های روی ریشه66
جدول 4-14- تجزیه واریانس تعدادلاروها در تری67
جدول 4-15- تجزیه واریانس تعداد سیست های موجود در فنویک68
جدول 4-16- تجزیه واریانس تعداد تخم و لارو موجود در سیست ها69
فهرست نمودارها
عنوان صفحه
نمودار 4-1 مقایسه ی میانگین ترکیب های تیماریفاکتور وزن تر ریشه48
نمودار 4-2- مقایسه ی میانگین ترکیب های تیماری فاکتور وزن تر غده48
نمودار 4-3- مقایسه ی میانگین ترکیب های تیماری فاکتور وزن تر اندام هوایی49
نمودار 4-4- مقایسه ی میانگین ترکیب های تیماری فاکتورسیست های روی ریشه49
نمودار 4-5- مقایسه ی میانگین ترکیب های تیماری فاکتور لاروهای تری50
نمودار 4-6- مقایسه ی میانگین ترکیب های تیماری فاکتورسیست های فنویک50
نمودار 4-7- مقایسه ی میانگین ترکیب های تیماری فاکتور تخم و لارو در هر سیست51
نمودار 4-8- مقایسه ی میانگین تیمار فاکتور وزن تر ریشه 52
نمودار 4-9- مقایسه ی میانگین تیمار فاکتور وزن تر غده 54
نمودار 4-10- مقایسه ی میانگین تیمار فاکتور وزن تر اندام هوایی55
نمودار 4-11- مقایسه ی میانگین تیمار فاکتور سیست های روی ریشه 57
نمودار 4-12- مقایسه ی میانگین تیمار فاکتور لاروهای تری58
نمودار 4-13- مقایسه ی میانگین تیمار فاکتور سیستهای فنویک60
نمودار 4-14- مقایسه ی میانگین تیمار فاکتور تخم و لارو در هر سیست61
فهرست شکل ها
عنوان صفحه
شکل 3-1 استخراج سیست به روش فنویک 34
شکل 3-2- سیست35
شکل 3-3-Cone top36
شکل 3-4- سیست خرد کن35
شکل 3-5- سوسپانسیون تخم ولارو37
شکل 3-6- دستگاه استریل خاک 38
شکل 3-7- کاشت39
شکل 3-8- تلقیح تخم و لارو به ریشه 40
شکل 3-9- وضعیت گلدان ها دو ماه پس از تلقیح41
شکل 3-10- تری صد گرم از خاک گلدن ها 41
شکل 3-11- نمونه های فنویک شده 42
شکل 3-12-لارو سن دو Globodera rostochiensis42
شکل 4-1- نقوش انتهای بدن نماتد ماده بالغ Globodera rostochiensis44
چکیده
نماتد Globodera rostochiensis تا قبل از سال 1387 از ایران گزارش نشده بود .آلودگی بالای نماتد در مزارع کشت سیب زمینی استان همدان تهدیدی جدی برای تولید سیب زمینی که محصول اقتصادی ، این منطقه می باشد محسوب می گردد.
با توجه به جدی بودن خسارت Globodera rostochiensis برای ایران ،تا کنون اطلاعات چندانی درباره ی تعیین آستانه ی خسارت اقتصادی نماتد در ارقام مورد کشت در استان همدان جمع آوری نشده است. بنابراین این پژوهش برای اولین بار در ایران روی دو رقم سیب زمینی مارفونا و سانته مورد بررسی قرار گرفت. نمونه ی خاک آلوده از استان همدان جمع آوری شده و پس از فنویک سیست ها جهت تهیه ی جمعیت نماتدی جدا گردید. این پژوهش در هفت تیمار با سه تکرار انجام شد .تیمار اول شاهد و پس از آن به ترتیب تیمار ها شامل 2 ، 4 ، 6 ، 8 ، 16 ، 32 و 64 تخم در هر گرم خاک بوده اند .
پس از کشت دو رقم مذکور در گلدان های چهار کیلویی ، حاوی خاک استریل پس از ریشه دهی ،جمعیت های تهیه شده در اطراف ریشه تلقیح و پس از سه ماه تیمار ها برداشت شدندو نتایج مورد بررسی قرار گرفت .
با توجه به بررسی های آماری به روی فاکتور های رشدی و نماتدی که با نرم افزار Mstatc انجام شد ، این نتیجه حاصل گردید که رقم سانته در برابر Globodera rostochiensis مقاوم است ، و در مورد رقم مارفونا با توجه به میزان تفریخ بیشتر فاکتور های نماتدی سطح زیان اقتصادی چهار تخم در هر گرم خاک بر آورد شد .
واژگان کلیدی: Globodera rostochiensis ، نماتد سیست طلایی، ارقام مقاوم سیب زمینی ، رقم مارفونا ، رقم سانته ، سطح زیان اقتصادی نماتد طلایی
فصل اول
مقدمه و کلیات
1-1 تاریخچه ی سیب زمینی
سیب زمینی از خانواده ی Solanaceae یکی از بهترین محصولات کشاورزی است که در غالب نقاط دنیا به عنوان یک ماده پر ارزش غذایی و صنعتی اهمیت فراوان دارد .
بر اساس مطالعات باستان شناسی از حدود هفت تا هشت هزار سال قبل کشاورزان مناطقی از کشور پرو ، گونه ها ی وحشی سیب زمینی را مورد کشت و کار قرار می داده اند. بر این اساس محققین منشا این گیاه را منطقه ی آند در کشور پرو اعلام داشته اند .
بنا بر عقیده ی محققین ، سرخپوستان “اینکا” اولین بار آن را در 2000 سال قبل از میلاد کشف و در سال 1537 نظامیان اسپانیایی به کشت آن به وسیله ی سرخپوستان اینکا که آن را ” پایا ” می نامیدند ، واقف شدند ، این محصول سپس وارد اسپانیا شد و از آن جا به ایتالیا و سایر نقاط اروپای مرکزی انتشار یافت و به تدریج به صورت یک محصول غذایی اصلی اروپا مخصوصا کشورهای آلمان ، روسیه و ایرلند در آمد (حسن پناه ؛ نیکشاد و حسنی ،1378).
بعضی دیگر معتقدند که اولین بار سیب زمینی از ایرلند به انگلستان فرستاده شد. یک لرد انگلیسی به نام
” سروالتر راله” آن را در مزرعه خود نزدیک ” کرک” کشت کرد و بعد ها از آن جا به آلمان و اتریش و روسیه رفته است (امیدوار،1348).
در اوایل قرن هفدهم سیب زمینی در کاخ پادشاهان و سپس کاخ ها ی اشراف اروپایی به عنوان یک ماده ی غذایی گران بها عرضه می شده است.در قرن نوزدهم کاشت سیب زمینی به عنوان ماده ی خام برای مصرف در کارخانه های الکل سازی و نشاسته سازی به کار می رفت . به هر حال مبدا اصلی آن در آمریکای جنوبی است که هنوز هم در برخی نقاط آن جا به صورت وحشی می روید و از انوع وحشی آن که به بیماری مقاومت نشان می دهند برای بدست آوردن ارقام جدید اهلی استفاده می شود .
در سال های اخیر ، سیب زمینی به کشورهای زیادی که دارای اقلیم های گرم و خشک هستند وارد شد و در مناطقی مانند آفریقای شمالی ، دشت های هندوستان ، بنگلادش ، پاکستان ، آفریقای مرکزی ، چین ، آرژانتین ، اروگوئه و دشت های ساحل پرو توسعه یافته است .
در ایران سیب زمینی در دوره ی فتح علی شاه قاجار توسط سرجان ملکوم به دارلخلافه تهران وارد شد و در دوران محمد علی شاه قاجار با نظارت حاج میرزا آقاسی در کشور اندکی رواج یافت (حسن پناه ؛ نیکشاد و حسنی ،1387)(حسن آبادی؛کاظمی و توکلی،1390).
1-2 مشخصات گیاهشناسی سیب زمینی
سیب زمینی با نام علمی Solanum tubersoum از نظر گیاه شناسی به خانواده سولانسه تعلق دارد که در این خانواده گیاهان مهم دیگری نظیر گوجه فرنگی ، بادنجان و فلفل نیز وجود دارند.تیره سولانسه یکی از تیره های مهم با 58 جنس و نزدیک به 2000 گونه است که 900 گونه آن را فقط جنس سولانوم تشکیل می دهد.گونه های این تیره در نواحی گرمسیری فراوانند و به تدریج به طرف مناطق معتدل و سرد از وفور آن ها کاسته می شود (قهرمان ،1373).
بر اساس مطالعات انجام شده گونه های مختلف سیب زمینی از شیلی تا جنوب ایالات متحده و از سطح دریا تا ارتفاع 4800 متری پراکنده شده اند اما در این گونه ها از نظر مورفولوژیکی یا به عبارت دیگر تیپ گیاه ، برگ ، گل و غیره تنوع زیادی مشاهده می شود .
خاستگاه و عرصه اصلی انتشار این تیره نواحی غربی آمریکای جنوبی یعنی کشورهای پرو ، شیلی ، بولیوی اکودار است که حدود 40 جنس از این خانواده در آنجا می روید .ده جنس از آن در اروپا ، 15 جنس در آسیا و بالاخره 10 جنس در آفریقا انتشار دارد و از این میان 12 جنس این تیره نیز به طور پراکنده در نواحی مختلف ایران می رویند .تیره سولانسه را از نظر کاربرد دارویی و غذایی باید یکی از تیره های مهم نهاندانگان به شمار آورد (فلاحی،1376).
در سیب زمینی تعداد کروموزوم در جنس Solanum دوازده می باشد.سیب ز مینی گیاهی علفی و چند ساله است ، اما در کشاورزی به عنوان گیاه یک ساله مورد کشت و کار قرار می گیرد .این گیاه معمولا از طریق غده ی بذری تکثیر می شود.از جوانه های روی غده ی بذری انشعابات و اندام های هوایی ایجاد می شود .ریشه ها از پریموردیوم (Primordia )روی جوانه ها به وجود می آیند .روی این انشعابات و اندام های هوایی ، ساقه و شاخ و برگ ،استولون ، ریشه و گل آذین و نیز نسل بعدی غده ها شکل می گیرد .البته سیب زمینی از طریق کشت سلول ، مریستم بافت ، جوانه ها ، اجزای غده ، بذر حقیقی ، برگ و یا برش های ساقه نیر ممکن است تکثیر شود .
مورفولوژی عمومی :
مورفولوژی بخش های بالایی و زیرین سطح خاک در سیب زمینی به اندازه ی سن فیزیولوژیکی غده های بذری کشت شده بستگی دارد و به این ترتیب الگوی رشدی هر ساقه منفرد با توجه به قدرت اولیه آن بر تعداد برگ تشکیل شده روی هر ساقه ،زمان استولون زایی ، زمان نمو و منشعب شدن استولون ها ،شروع غده زایی و گل دهی ،طول مدت تشکیل و رشد غده ها ،آغاز پیری و طول رشد و دوره رشد گیاه تاثیر می گذارد .
سیستم ساقه :
از آن جا که هر چشم روی غده ی بذری سیب زمینی می تواند بیش از یک ساقه تولید کند. و نیز با توجه به اینکه روی هر غده ی بذری جوانه ها ی متعددی از توانایی تولید ساقه برخوردارند ، طبیعی است که از هر غده تعدادی ساقه تشکیل می شود. بنابراین در مزرعه مجموعه ای از ساقه ها به شکل یک خوشه از یک غده ی بذری سیب زمینی منشعب می شوند.این ساقه ها در مراحل اولیه رشد، منابع غذایی خود را از غده ی بذری تامین می کنند اما در فاصله ی کوتاهی بعد از سبز شدن هر یک از ساقه ها به مرحله ی خود کفایی و استقلال می رسند و در عین حال با ساقه های دیگر مجاور خود برای نور ، آب و مواد غذایی به رقابت می پردازد .غالبا دو تیپ ساقه یکی با رشد معین و دیگری با رشد نا معین در ارقام سیب زمینی مشاهده می شود . در ارقام با رشد معین ارتفاع ساقه ها کوتاه است و هر یک از ساقه ها از دوره ی زندگی کوتاهی برخوردارند.پتانسیل عملکرد در ارقام نا معین معمولا بیشتر از ارقام با رشد معین است ، اما برای تحقق آن بایستی طول فصل رشد زیاد باشد تا امکان رسیدن به پتانسیل عملکرد برای گیاه فراهم شود.ساقه ها در بخش زیر زمینی گیاه معمولا گرد و توپر می باشند اما در قسمت های هوایی گیاه در منطقه میان گره ممکن است تو خالی باشند .علاوه بر آن در بخش های هوایی گیاه ، ساقه ها گوشه دار و زاویه دار می باشند و به رنگ ها ی قرمز تا ارغوانی ممکن است دیده شوند .
برگ ها :
گیاه سیب زمینی در هر گره ساقه ، یک برگ مرکب دارد .برگ های اولیه که در اوایل رشد سیب زمینی ظاهر می شوند اندازه ی کوچکی دارند ،اما برگ ها ی بعدی به صورت مرکب هر کدام با 4-3 برگچه ی بیضوی شکل دیده می شوند.در سیب زمینی روزهای بلند و درجات حرارت بالا موجب افزایش تعداد برگ ها در ساقه های ثانویه نسبت به ساقه ی اصلی می شود.اما در درجات حرارت بالاتر تاثیر فتو پریود بر این پدیده بیشتر است .سرعت ظهور برگ ها در سیب زمینی در برگ های آخر که در مراحل پایانی رشد ظاهر می شوند کم می شود که دلیل آن رقابت بین رشد گیاه در بخش های زیرین خاک و قسمت ها ی بالای خاک است .اما سرعت افزایش سطح برگ به محل قرار گرفتن آن روی گیاه بستگی دارد .طول عمر یک برگ در سیب زمینی بین 100-30 روز متفاوت است و معمولا برگ های شماره ی 11 یا 13 روی ساقه ی اصلی نسبت به برگ های قبل و یا بعد از خود از طول عمر طولانی تری برخودار است .به طور معمول بیشترین سطح برگ را نیز در بین سایر برگ ها دارا است .
سیستم استولون :
ریزوم های گیاه سیب زمینی معمولا استولون نامیده می شوند .استولون ها در واقع بخش هایی از ساقه می شوند که از رشد و طویل شدن میانگره ها به وجود می آیند و تا حدودی خاصیت زمین گرایی مثبت دارند .روی استولون ها معمولا آثار و نشانه برگ ها نیز دیده می شود .استولون ها به طور معمول در گره های ساقه در زیر زمین تشکیل می شوند .در هر گره تعداد سه استولون ممکن است تشکیل شود که یکی از آن ها استولون اصلی محسوب شده و از جوانه اصلی منشا می گیرد و استولون های دیگر از جوانه های جانبی به وجود می آیند.تحقیقات مختلف نشان داده است که استولون زایی در گره های نزدیک به غده بذری آغاز می شود و به تدریج گسترش می یابد .در سیب زمینی مرحله استولون زایی در فاصله کمی پس از سبز شدن گیاه آغاز می شود . با این حال قبل از آغاز مرحله تشکیل غده ها یا غده زایی رشد طولی استولون ها کاهش می یابد .
غده :
غده سیب زمینی از رشد و تکثیر شعاعی سلول های استولون در حد فاصل بین جوانه انتهایی و میانگره در حال رشد زیر آن موازی سطح خاک به وجود می آید .این بر آمدگی کم کم بزرگ شده و به یک غده ی کامل به شکل گرد تا بیضوی تبدیل می شود .غده های سیب زمینی معمولا روی استولون ها تشکیل می شود .با این حال ممکن است در اندام های هوایی ، روی جوانه ها و حتی روی گل آذین سیب زمینی نیز غده به وجود آید. جوانه انتهایی در واقع بالاترین جوانه روی غده است که بر دیگر جوانه ها اثر غالبیت انتهایی اعمال می کند و به آنها اجازه رشد نمی دهد .جوانه های دیگر روی سطح سیب زمینی به صورت محوری مارپیچی و فنر مانند قرار گرفته اند .در قسمت بالای غده در کنار خط محوری که از محور غده می گذرد ،مریستم انتهایی نوک استولون قرار دارد و تجمع پروتئین های ذخیره ای که به نام پاتاتین یا گلیکو پروتئین نامیده می شوند، تغییر بیوشیمیایی مهم دیگر است که در زمان تشکیل غده ها در سیب زمینی به وجود می آید .این مواد در زمان جوانه زنی و سبز شدن غذه نقش مهمی را بر عهده دارند .
سیستم ریشه :
سیب زمینی از یک سیستم ریشه ای فیبر مانند و ضعیف برخوردار است و به همین دلیل کارایی مصرف آب و مواد غذایی در این گیاه معمولا پائین است . بنابراین سیب زمینی به خشکی و ساختمان ضعیف خاک حساس است .در این گیاه ریشه ها نه تنها از ساقه منشا می گیرند بلکه ممکن است روی استولون ها و حتی گاهی اوقات روی غده ها نیز تشکیل شوند که وجود این ریشه ها برای تامین مواد غذایی به ویژه در مرحله آغاز پر شدن غده ها که با کاهش رشد ریشه همراه است ممکن است کاملا ضروری باشد .
گل و گل آذین :
گل آذین سیب زمینی در واقع یک پانیکول ریشه مانند است که در محل اتصال محور به ساقه در بعضی نقاط ایجاد می شود .هر گل سیب زمینی از یک کاسه گل استکانی شکل مرکب از 5 کاسبرگ و 5 گلبرگ تشکیل شده است .گل ها ی سیب زمینی از لحاظ رنگ تنوع زیادی دارند .با این حال بیشتر به رنگ زرد ، سفید و بنفش دیده می شوند .هم چنین در هر گل سیب زمینی تعداد پنج پرچم وجود دارد که در آن ها بساک ها به طور جانبی به هم چسبیده و یک ساختمان مخروطی شکل را ایجاد نموده اند و تخمدان بین آن ها محصور شده است . تعدادگل آذین ها ی گیاه سیب زمینی و تعداد گل ها در هر گل آذین به شرایطی که گیاه در آن رشد می کند شامل دوره ی فتو پریود ،درجه حرارت ، تراکم گیاهی ، میزان ازت و دسترسی و نیز محل قرار گرفتن گل آذین بروی گیاه بستگی دارد .تعداد گل هایی که در شاخه های فرعی به وجود می آید معمولا کمتر است ( استروک ، 2007)
رقم و ژنوتیپ نیز بر تعداد گل ها و گل آذین ها تاثیر فراوان دارد . گل سیب زمینی اصلطلاحا گل کامل نامیده می شود .بنابراین در هر گل ، کاسه گل و یا کاسبرگ ها جام گل یا گلبرگ ها ،اندام نر یا پرچم ها و نیز اندام ماده و یا مادگی وجود دارد .در سیب زمینی مادگی دو برچه ای است ( حسن پناه و همکاران ،1387)و داراری یک خامه و یک کلاله نیز می باشد (سالونکه ،1992)
میوه و بذر حقیقی :
میوه سیب زمینی سته نامیده می شود .این میوه به شکل کروی بوده و دارای دو برچه اند که در آن ها تعداد زیادی بذر دیده می شود .اندازه هر سته معمولا به محل تشکیل آن در گل آذین و نیز محل قرار گرفتن گل آذین به روی گیاه بستگی دارد .محققین هم چنین ارتباط مشخصی بین وزن سته ،تعداد دانه ها در هر سته و وزن 100 دانه گزارش کرده اند (استروک ، 2007)تعداد بذرها در هر سته به بیش از 200 غده نیز می رسد .این بذور معمولا به شکل بیضی پهن و کوچک بوده و وزن هر 1000 تا 1500 عدد از آن ها به حدود یک گرم می رسد .

1-2-1 رقم مارفونا :
ساقه غالبا به تعداد کم ، کلفت و تا حدودی سه گوش و نسبتا گسترده ، برگ ها درشت و برگچه های انتهایی قاشقی شکل ، رنگ برگ ها سبز روشن ، گل آذین غالبا متعدد و رنگ گل ها سفید ، میوه و بذر تولید نمی کند .غده بیضی کوتاه ( گرد تخم مرغی ) ، غده درشت با تعداد کم ، پوست نازک و به رنگ کرم (زرد روشن) ، شاخه های جانبی گاهی به صورت استولون در سطح خاک دیده می شوند ، بافت پوست صاف و یا نسبتا صاف ،گوشت به رنگ کرم رنگ و رنگ چشم های به روی غده صورتی شفاف و نسبتا کم عمق، رقمی است نیمه زودرس ، مواد خشک آن کم ، عملکرد بالا ، مقاوم به خشکی ، حساس به سفیدک برگ ، مقاوم به ویروس Y و A و بیماری زگیل می باشد .حساس به قارچ ریزوکتونیا و نماتد می باشد .غده ها معمولا در سطح خاک تشکیل می شود .این رقم به علت داشتن غده ها ی قوی بازار پسندی خوبی دارد و اکثرا به مصرف تازه خوری می رسد .
1-2-2 رقم سانته :
شکل غده ها تخم مرغی مایل به گرد ،رنگ گوشت غده های اولیه زرد روشن ، رنگ گوشت شیری، رنگ جوانه ها صورتی ،رنگ گل سفید ، رنگ چشم غده ها زرد و عمق آن ها کم مایل به متوسط ، رنگ پوست غده ها سفید مایل به زرد ،بافت سطح پوست صاف و یا خیلی صاف است و جایگاه خوبی در جدول رتبه بندی سیب زمینی دارد. مقاوم به نماتد سیست سیب زمینی است و مقاومت خوبی به بلایت برگی ، جرب پودری و ویروس دارد .
این واریته به صورت پایا و همه ساله رشد می کند و گیاهی است که بلوغ و تکمیل دوره ی زندگیش در یک دوره ی سه ساله و یا بیشتر تعریف شده است. سانته تقریبا تا 20/1 متر رشد می کند. سانته در خاک هایی با ph بین 5 و 6 رشد خوبی دارد بدین معنی که خاک هایی با شرایط اسیدی متعادل و یا ضعیف برای آن ها خوب است .
1-3 اهمیت و ارزش غذایی سیب زمینی
سیب زمینی در بین گیاهان دو لپه ، در حال حاضر مهم ترین محصول زراعی است که بر اساس آمار ارائه شده توسط سازمان فائو بعد از گندم و برنج و ذرت و جو در مرتبه پنجم اهمیت قرار دارد و در ایران نیز از جایگاه ویژه ای در تغذیه مردم برخوردار است(پیوست،1385) .این محصول با دارا بودن نشاسته و اسید آمینه های ضروری و مورد نیاز انسان به خصوص ویتامین های B و C دارای ارزش غذایی بالایی است .سیب زمینی از لحاظ تولید انرژی در واحد سطح در بین محصولات کشاورزی دارای رتبه ی اول بوده است و جایگاه ممتاز آن فارغ از مصارف صنعتی در سبد غذایی مردم دنیا غیر قابل انکار می باشد (حسن پناه ؛ نیکشاد و حسنی ،1387).
سیب زمینی از لحاظ تامین پروتئین و انرژی مورد نیاز بدن انسان دارای اهمیت ویژه ای می باشد .به طوری که امروزه در بسیاری از کشورهای اروپایی مصرف سرانه ی سیب زمینی بالاست .اهمیت این محصول با بهبود وضعیت اقتصادی و بهداشتی مردم کشورهای در حال توسعه ، رابطه مستقیم دارد و لذا محققین این گیاه را به عنوان غذای آینده کشورهای در حال توسعه می دانند .
.سیب زمینی جزء لیست بررسی کالا به وسیله ی مرکز بین المللی تحقیقات کشاورزی محسوب می شود زیرا :
1.پتانسیل با ارزشی را به عنوان یک محصول غذایی در مناطق استوایی و زیر استوایی دارد .
2.تولید سریع آن پاسخی به علاقه ی کشورهای در حال توسعه ، مصرف کننده و تولید کننده می باشد .
کل تولید سیب زمینی علی رغم کاهش سطح زیر کشت آن، به علت افزایش بازده در واحد سطح زمین در حال افزایش است .
اتحادیه جماهیر شوروی ، چین ، لهستان از لحاظ سطح زیر کشت سیب زمینی پیش قدم هستند .
بنابر آخرین گزارش فائو که مربوط به سال 2010 می باشد میزان سطح زیر کشت سیب زمینی در ایران 277124 هکتار و میزان تولید سیب زمینی در همین سال 4054490 تن و میزان بذر تولیدی 146306 تن بوده است(Anonymous,2010) .مناطق عمده ی کشت سیب زمینی در ایران عبارتند از :مناطق سردسیری مانند اردبیل ، تبریز ، شاهرود ، دماوند ، همدان ، مشهد که حدود 80 درصد از محصول کشور در این مناطق تولید می شود .مناطق نیمه گرمسیر مانند گرگان و حومه اصفهان و مناطق گرمسیر مانند هرمزگان ، خوزستان ، جیرفت که حدود 15 درصد از محصول کشور را تولید می کنند .
استان همدان با تولید بیشترین درصد از سیب زمینی کشور مقام اول را به خود اختصاص داده است و استان های اردبیل ، اصفهان ، کردستان و آذربایجان شرقی در تولید سیب زمینی رتیه های دوم تا پنجم را کسب کردند.
قابل ذکر است سیب زمینی با سطح زیر کشت حدود 26000 هکتار در استان همدان دارای اهمیت ویژه ای بوده و سهم مهمی در اقتصاد منطقه و ملی دارد .ارقام عمده مورد کشت در استان همدان به ترتیب اولویت عبارتند از :آگریا ، مارفونا ، سانته و دیامونت است .
در،صد گرم سیب زمینی ترکیبات زیر وجو دارد (Everett,1984):
آب 75 درصد ، کربوهیدرات 22 درصد ، پروتئین 5/1 درصد ، چربی 1/0 درصد ، مواد معدنی 6/0 درصد ، ویتامین های مختلف از قبیل : ویتامین A ،ویتامین های گروه B ، اسید پانتو تونیک ، اسید فولیک ، بیوتین و ویتامین C که میزان ویتامین A و C بیشتر از سایر ویتامین های آن می باشد .
هم چنین در سیب زمینی ترکیبات دیگری نظیر پتاسیم ، فسفر ، کلسیم ، منگنز ، مس و آهن و مقادیر کمی از عناصر روی ، نیکول ، کادمیوم و سرب نیز یافت می شود (Nonnecke,1989) .
1-4 بیماری های سیب زمینی
سیب زمینی به تعداد زیادی از بیماری ها حساس است .برخی از این بیماری ها گسترش وسیع و بعضی انتشار محدود داشته و محلی می باشند .عوامل این بیماری ها شامل : باکتری ها ؛ قارچ ها ؛ ویروس ها ؛ مایکوپلاسماها ؛ ویروئید ها و نماتد ها است. گروه دیگر که بیماری های غیر واگیر دار نامیده می شوند شامل عوارض ناشی از شرایط آب و هوایی نامناسب ، کمبود مواد غذایی و یا سایر عوامل غیر زنده است . قحطی ایرلند بر اثر باد زدگی که عامل آن قارچ phytophtora infestanse است یکی از غم انگیز ترین رویداد هایی بود که به وسیله ی یک بیماری گیاهی حادث شد.
نماتد های انگل گیاهی با تحت تاثیر قرار دادن اکثر گیاهان سبب بیماری های مهمی می گردند. همانند سایر بیمارگرهای گیاهی اثر آن ها وابسته به زمان می باشد و معمولا بر خلاف دیگر بیمارگرها گیاه را از بین نمی برند اما سبب کاهش اقتصادی محصول با وجود عملیات زراعی مطلوب می گردند .نماتد های انگل گیاهی بر اساس رفتار تغذیه ایشان متفاوت می باشند .نماتد های انگل داخلی ساکن ،استراتژی تغذیه ای پیچیده دارند . ماده های کیسه مانند به محض اینکه شروع به تغذیه می کنند عمیقا بافت ریشه را
جهت کسب مواد غذایی تغییر می دهند .انگل های داخلی ساکن که در برگیرنده ی مهم ترین نماتد های انگل گیاهی هستند ، شامل نماتد های مولد غده (Meloidogyne spp.) و نماتد های مولد سیست از جنس های Globodera و Heterodera می باشند (Jansson and lopez-Liorca.2004).سیب زمینی در نقاط مختلف دنیا ،میزبان 51 گونه نماتد انگل گیاهی می باشد .یکی از خسارت زا ترین این نماتد ها ،نماتد سیست طلایی سیب زمینی (Globodera rostochiensis) است.
1-5 ضرورت مدیریت نماتد سیست سیب زمینی
با توجه به خسارت بالای ناشی از فعالیت های نماتد سیست طلایی ، ضرورت کنترل این بیمارگر در راستای تداوم تولید اقتصادی سیب زمینی با توجه به جایگاه این محصول در سبد غذایی و ارزش اقتصادی آن ، کاهش انتشار نماتد ها در محدوده یک منطقه و یا از کشوری به کشور دیگر ، کاستن از میزان آلودگی به وجود آمده و محافظت از صنایع صادر کننده و وارد کنندگان بذر و غده های بذری ، به طوری که عاری از نماتد باشد ،امری بدیهی است .
1-6 اهداف پژوهش
نظر به اهمیت نماتد سیست سیب زمینی ، به عنوان یک عامل بیماری زای درجه اول با توانایی خسارت زایی زیاد روی میزبان های حساس و وجود آن در منطقه همدان به عنوان مهم ترین منطقه کشت سیب زمینی کشور یعنی استان همدان ، دستیابی به آستانه ی خسارت اقتصادی این نماتد و متقاعبا مطالعه و بررسی راهکارهای مدیریتی این نماتد امری ضروری می باشد .
تحقیق حاضر مجموعه ای از بررسی های آزمایشگاهی و گلخانه ای است که هدف های زیر را دنبال می کند :
1.اثبات بیماری زایی نماتد Globodera rostochiensis در دو رقم مارفونا و سانته که در مزارع استان همدان کشت می شوند .
2.بررسی میزان تولید نماتد طلایی در رقم های مارفونا و سانته که دارای درجات مختلف مقاومت می باشند و شناخت بیشتر عکس العمل این ارقام نسبت به نماتد
3.تعیین آستانه ی خسارت اقتصادی بر اساس تراکم جمعیت نماتد
4.تعیین زمان مناسب برای اعمال عملکردهای مدیریتی برای کنترل نماتد مذکور در زیر سطح آستانه ی خسارت اقتصادی
1-7 فرضیه های تحقیق
آنچه در این تحقیق مفروض است ، شامل موارد زیر می باشد :
1.اثبات بیماریزایی نماتد Globodera rostochiensis در دو رقم مارفونا و سانته که در مزارع سیب زمینی کاری استان همدان کشت می شوند .
2.تعیین آستانه ی خسارت اقتصادی نماتد Globodera rostochiensis با توجه به تراکم جمعیت های مختلف نماتد در تیمار های دو رقم مارفونا و سانته .
2-1 نماتد های پارازیت گیاهی
در دنیا بیش از 400000 گونه از نماتد انگل گیاهی ، جانوری و آبزی وجود دارد که در حدود 2500 گونه آن مربوط به خاک های زراعی است (باروتی ؛1374).
نماتد ها کرم های کوچک و تقریبا غیر قابل رویتی هستند .این نوع موجودات آبزی می باشند و در دریاها ؛ آب شیرین ؛ در قشر نازک آب درون خاک و یا در بافت های مرطوب سایر موجودات زندگی می نمایند .شاخه Nematoda بسیار بزرگ بوده و احتمالا از نظر تنوع گونه های موجود بعد از حشرات قرار دارد (جعفرپور ؛ 1375)
نماتد ها متعلق به سلسله جانوران بوده و در شاخه Nematoda و گروه Nematheelminthes و Pseudocoelomata (حفره کاذب) قرار دارند و معنی لغوی آن ها کرم های کشیده است .
نماتد ها در اکثر زیستگاه های کره زمین زندگی می کنند و اکثر آن ها دارای زندگی آزاد بوده و یا از مواد تجزیه شده بافت های گیاهی و جانوری تغذیه می کنند .تعدادی از نماتد ها ؛نماتدهای پارازیت گیاهی و از نظر نوع زندگی به سه دسته :
• انگل خارجی (Ectoparasitic-nematodes)
• انگل داخلی (Endoparasitic-nematodes)
• انگل نیمه داخلی (Semi-endoparasitic nematodes)
تقسیم می شوند .نماتد های انگل خارجی در تماس نزدیک با سطح ریشه گیاه قرار گرفته و بدون اینکه وارد بافت میزبان شوند از مواد غذایی تغذیه می کنند و اغلب متحرک و مهاجرند .نماتد های انگل داخلی به درون ریشه و یا سایر اندام های گیاهی نفوذ کرده و درون بافت رشد و نمو نموده ، در همان جا یا خارج از بافت تخم ریزی می نمایند و در طول رشد از سلول های بافت میزبان تغذیه کرده و خسارت وارد می آورند .گروهی دیگر جزء نماتدهای انگل نیمه داخلی هستند که فقط گردن خود را به داخل بافت ریشه گیاه فرو برده و بقیه بدن در خارج از ریشه قرار می گیرد .این دسته از نماتد ها غیر مهاجر بوده و در محل نفوذ به داخل بافت گیاه مستقر شده و تخم ریزی می نمایند .نماتد انگل گیاهی اکثرا دارای پیکر کوچک (1-5. 0 میلی متر) ؛ ظریف و شفاف هستند و اکثرا بدون چشم مسلح نمی توان آن ها را مشاهده کرد .
(خزینی؛ 1379)
نماتدهای گیاهی در دو راسته Tylenchide ، Dorylaimida قرار دارند که بیشتر آن ها متعلق به راسته Tylenchide می باشند ؛ لذا بیشتر مطالعات انجام شده در ایران در زمینه رده بندی و بیولوژی نماتد های این راسته صورت گرفته و در این خصوص 170 گونه معرفی گردیده است (پاک نیت ؛1370).
نماتد های پارازیت را می توان به وسیله نیش Stylet آن ها تشخیص داد .بعضی از گونه های آن ها قادرند مستقیما به ریشه و غده حمله کرده و عامل اولیه ایجاد بیماری باشند .گروهی از نماتدها خسارت برخی از قارچ ها از جمله قارج ورتسیلیوم Verticillium را تشدید نموده و موجب افزایش خسارت ناشی از این بیماری های قارچی می شوند .برخی دیگر از نماتد ها به عنوان ناقلین ویروس ها عمل می نمایند

(1996، Morsin) (1973؛Hide and Corbet).
در کشورهای در حال توسعه مشکل نماتد ها پیچیده تر و جدی تر نسبت به کشور های توسعه یافته می باشد .
مهم ترین اثر آلودگی های نماتدی کاهش عمومی در رشد گیاهان میزبان است .اولین نشانه های بیماری های نماتدی معمولا با ظهور نواحی یا نقاطی از مزرعه که گیاهان در آن قسمت ها ضعیف مانده اند شروع می شود .گیاهان بیمار معمولا زودتر از گیاهان سالم دچار پژمردگی می گردند . گیاهان آلوده بر خلاف گیاهان سالم قادر به ایجاد پوشش گیاهی یک دستی نبوده ،بنابراین در نواحی آلوده علف های هرز رشد زیادی خواهند داشت .
بیشترین مشکل نماتد ها در جایی ایجاد می شود که میزبان مناسب آن ها به طور متناوب برای چندین سال متوالی در یک مزرعه کشت گردد .
سیب زمینی در نقاط مختلف دنیا میزبان بیش از 51 گونه نماتد پارازیت گیاهی می باشد .
نماتد هایی که به عنوان پارازیت عمده ی سیب زمینی شناخته شده اند عبارتند از :
Pratylenchus spp. •

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

. Ditylenchus spp•
Nacobbus aberrans •
. Meloidogyne spp•
Globodera spp. •
در هر حال گونه های بسیار دیگری همراه با سیب زمینی یافت شده اند همانند :
Xiphinema spp. •
Rotylenchulus spp.•
Longicaudatus •
Belonolaimus •
Thecavermiculatus animus•
Pratylenchus spp. •
Paratrichodorus spp. •
Trichodorus spp. •
Radopholus similis•
. Longidorus spp•
بسیاری از این نماتد ها اهمیت جزئی دارند .


دیدگاهتان را بنویسید